งานผลิตเมล็ดพันธุ์

เมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์คัด

เมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์คัด คือเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการปลูกเมล็ดพันธุ์จากรวงของสายพันธุ์ที่ได้รับ
การปรับปรุงพันธุ์แล้วโดยปลูกรวงต่อแถวและได้รับการควบคุมตรวจสอบสายพันธุ์อย่างใกล้ชิด
ตามหลักวิชาการ โดยนักปรับปรุงพันธุ์ เมล็ดพันธุ์คัดนี้ผลิตโดยกลุ่มผลิตเมล็ดพันธุ์ ของศูนย์
วิจัยข้าว กรมการข้าว เพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์ถูกต้องตรงตามพันธุ์และได้มาตรฐานตาม
ปริมาณที่ต้องการเพื่อนำไปใช้เป็น “เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูก” ในการปลูกเป็น
พันธุ์หลัก ในปีต่อไป

การเตรียมพื้นที่

- เลือกพื้นที่ที่มีประวัติแปลงดี  ฤดูที่ผ่านมาไม่เป็นแหล่งโรคแมลง

- มีการเว้นช่วงระหว่างฤดูปลูก

- เตรียมดินดี เทือกดี

- ระดับแปลงราบเรียบ สม่ำเสมอ

- ระบบควบคุมน้ำดี

การเตรียมรวง

คัดเลือกรวงที่มีลักษณะตรงตามพันธุ์ มีเมล็ดสะอาดสมบูรณ์ ไม่มีรอยแมลงทำลาย

การตกกล้า ทำได้ 2 วิธี

1.  การวางรวง นำรวงข้าวแช่น้ำ 1 คืน หุ้ม 1 คืน แล้ววางรวงบนแปลงกล้าให้ห่างกัน
พอควร เขี่ยระแง้ให้กระจายออกจากกัน ใช้ฝ่ามือวางบนรวงกดเมล็ดให้ติดดิน

2. การวางซอง นำซองข้าวที่นวดเมล็ดแล้ว เขย่าเบาให้เมล็ดกระจายทั่วซอง วางซอล
ลงบนแปลงตกกล้า ใช้ฝ่ามือกดซองให้แนบดิน

การปลูก
ปลูกแบบรวงต่อแถว มีความยาวของแถว 4 เมตร ระยะระหว่างแถว 33 1/3 ซม. ระยะ
ระหว่างกอ 10 ซม. ปักดำกอละ 1ต้น ระยะระหว่างผืน 1 เมตร ระยะระหว่างพันธุ์ 4 เมตร

การปักดำข้าวพันธุ์คัด ให้ดำรวงต่อแถว หากกล้าไม่พอสำหรับ 1 แถว ห้ามนำกล้าจาก
รวงอื่นมาดำต่อ และห้ามซ่อมข้าว

การดูแลรักษา

-  รักษาระดับน้ำที่ 5-10 ซม. ตลอดระยะการเจริญเติบโต

-  ใส่ปุ๋ย 3 ครั้งตามคำแนะนำ

ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง 16-20-0 หลังหว่าน 20 วัน หรือ 1 วันก่อนปักดำ อัตรา 25-30 กก./ไร่  
และยูเรีย (46-0-0)  ที่ระยะแตกกอ และกำเนิดช่อดอก ครั้งละ  10 กก./ไร่

ข้าวไวต่อช่วงแสง 16-20-0 หลังหว่าน 20 วัน หรือ 1 วันก่อนปักดำ อัตรา 20-25 กก./ไร่  
และยูเรีย (46-0-0)  ที่ระยะแตกกอ และกำเนิดช่อดอก ครั้งละ  5 กก./ไร่)

-  ป้องกันกำจัดศัตรูข้าว เช่น นก หนู ปู หอย วัชพืช โรคและแมลง ตามความจำเป็น

การตรวจตัดข้าวปน

การถอนพันธุ์ปนในนาพันธุ์คัด เมื่อพบพันธุ์ปนให้ตัดทิ้งทั้งแถวทุกระยะ ควรทำอย่างสม่ำเสมอ
ตามระยะการเจริญเติบโตของข้าว  5 ระยะ

1. ระยะกล้า  - สีใบ ความสูง โรค

2. ระยะแตกกอ - ความสูง สีต้น

3. ระยะออกดอก - การออกดอก ความสูง

4. ระยะโน้มรวง - ลักษณะเมล็ด รวง

5. ระยะก่อนเก็บเกี่ยว - ลักษณะเมล็ด ตรวจดูแปลงครั้งสุดท้ายก่อนเกี่ยว

การเก็บเกี่ยวข้าว

-  7-10 วันก่อนเก็บเกี่ยว ควรระบายน้ำออกให้หมด เพื่อสะดวกในการเก็บเกี่ยวและช่วย
ให้ข้าวสุกสม่ำเสมอ

-  ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม 28 – 30 วัน หลังออกดอก เป็นระยะพลับพลึง

การเก็บเกี่ยวสำหรับปลูกเป็นพันธุ์หลักต่อไป ควรเกี่ยวแยกเป็นแถว หากมีลักษณะ
ไม่ดีควรกำจัดทิ้งทั้งแถว เกี่ยวมัดตากบนราวให้แห้งสนิท เอาแถวข้าวที่มีลักษณะดีเหมือนกัน
ตรงตามพันธุ์นวดรวมกัน ทำความสะอาด เก็บไว้ปลูกเป็นพันธุ์หลักต่อไป

 

เมล็ดพันธุ์คัดที่ปลูกในศูนย์วิจัยข้าวราชบุรี

1.  พันธุ์ชัยนาท 1                       เป้าหมายการผลิต   1,500  กิโลกรัม

2. พันธุ์ปทุมธานี 1                      เป้าหมายการผลิต   3,000  กิโลกรัม

3. พันธุ์ เหลืองประทิว 123           เป้าหมายการผลิต   1,500  กิโลกรัม

  

 

 

เมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์หลัก

เมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์หลัก เป็นเมล็ดพันธุ์ผลิตจากจากพันธุ์คัด เพื่อเพิ่มปริมาณเมล็ดพันธุ์
บริสุทธิ์ให้มากขึ้น ผลิตโดยเจ้าหน้าที่กลุ่มผลิตเมล็ดพันธุ์ของศูนย์วิจัยข้าว กรมการข้าว
เพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์ถูกต้องตามพันธุ์และได้มาตรฐานเมล็ดพันธุ์ เพื่อนำไปใช้ใน
การผลิตเมล็ดพันธุ์ขยาย ในปีต่อไป

การเตรียมพื้นที่

- เลือกพื้นที่ที่มีประวัติแปลงดี  ฤดูที่ผ่านมาไม่เป็นแหล่งโรคแมลง

- มีการเว้นช่วงระหว่างฤดูปลูก

- เตรียมดินดี เทือกดี

- ระดับแปลงราบเรียบ สม่ำเสมอ

- ระบบควบคุมน้ำดี

การเตรียมเมล็ดพันธุ์

เมล็ดพันธุ์คัดที่จะใช้ปลูกเป็นพันธุ์หลัก ต้องสะอาดปราศจากสิ่งเจือปน

การปลูก

1.  โดยวิธีปักดำ

การตกกล้า

ตกกล้าโดยใช้เมล็ดพันธุ์ 50 กรัมต่อ 1 ตารางเมตร หรือ 5 กิโลกรัมต่อ 100 ตารางเมตร
(สำหรับปักดำ 1 ไร่) ปักป้ายบอกชื่อพันธุ์ และวันตกกล้า การถอนกล้า ให้ถอนกลางแปลง
ทิ้งขอบแปลงไว้ประมาณ 10 ซม.

ารปักดำ ระยะระหว่างแถว 25 ซม. ระหว่างกอ 25 ซม. ปักดำกอละ 1ต้น ระยะ
ระหว่างผืนนา 50 ซม ระยะห่างระหว่างพันธุ์ 3 เมตร  การซ่อมต้นกล้าที่ตายให้
ซ่อมโดยเร็ว ภายใน 7 วัน มิฉะนั้นข้าวจะออกดอกล่าช้า

2.  โดยวิธีหว่าน

อัตราเมล็ดพันธุ์ที่แนะนำ

นาหว่าน 15- 20 กก./ไร่

การเตรียมเมล็ดพันธุ์ก่อนปลูก

แช่น้ำ  12-24 ชม.          หุ้มเมล็ด 36-48 ชม.

การดูแลรักษา

-  รักษาระดับน้ำที่ 5-10 ซม. ตลอดระยะการเจริญเติบโต

-  ใส่ปุ๋ย 3 ครั้งตามคำแนะนำ

ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง

16-20-0 หลังหว่าน 20 วัน หรือ 1 วันก่อนปักดำ อัตรา 25-30 กก./ไร่  และ

ยูเรีย (46-0-0)  ที่ระยะแตกกอ และกำเนิดช่อดอก ครั้งละ  10 กก./ไร่

ข้าวไวต่อช่วงแสง

16-20-0 หลังหว่าน 20 วัน หรือ 1 วันก่อนปักดำ อัตรา 20-25 กก./ไร่  และ

ยูเรีย (46-0-0)  ที่ระยะแตกกอ และกำเนิดช่อดอก ครั้งละ  5 กก./ไร่)

-  ป้องกันกำจัดศัตรูข้าว เช่น นก หนู ปู หอย วัชพืช โรคและแมลง ตามความจำเป็น

การตรวจตัดข้าวปน

เมื่อพบพันธุ์ปนให้ถอนทิ้งทั้งกอ ควรทำอย่างสม่ำเสมอตามระยะการเจริญเติบโตของข้าว

1. ระยะกล้า  - สีใบ ความสูง โรค

2. ระยะแตกกอ - ความสูง สีต้น

3. ระยะออกดอก - การออกดอก ความสูง

4. ระยะโน้มรวง - ลักษณะเมล็ด รวง

5. ระยะก่อนเก็บเกี่ยว - ลักษณะเมล็ด ตรวจดูแปลงครั้งสุดท้ายก่อนเกี่ยว

การเก็บเกี่ยวข้าว

-  7-10 วันก่อนเก็บเกี่ยว ควรระบายน้ำออกให้หมด เพื่อสะดวกในการเก็บเกี่ยว
และช่วยให้ข้าวสุกสม่ำเสมอ

-  ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม 28 – 30 วัน หลังออกดอก เป็นระยะพลับพลึง

- การเก็บเกี่ยว จะเก็บเกี่ยวเป็นแปลงๆ เมื่อเกี่ยวแล้วให้ผูกป้ายบอกชื่อพันธุ์และ
หมายเลขประจำแปลงติดไว้ด้วย หากใช้เครื่องเกี่ยวนวดต้องทำความสะอาด
เครื่องเกี่ยวนวด ก่อนทำการเก็บเกี่ยวทุกครั้ง กรณีที่มีการเปลี่ยนพันธุ์

การลดความชื้น

ลดความชื้นทันทีหลังจากเก็บเกี่ยวหรือนวด มิฉะนั้นจะทำให้เมล็ดได้รับ
ความเสียหายจากเชื้อรา เมล็ดพันธุ์เสื่อมความงอกเร็ว อายุการเก็บรักษาสั้น

เก็บรักษาเมล็ดพันธุ์
เก็บในที่สะอาด ปลอดภัยจากนก หนู และแมลงศัตรูในโรงเก็บ


มาตรฐานเมล็ดพันธุ์ข้าว ของกองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว

ส่วนประกอบ

พันธุ์คัด

พันธุ์หลัก

เมล็ดพันธุ์บริสุทธิ์  (ต่ำสุด)

ข้าวแดง              (สูงสุด)

ข้าวพันธุ์อื่นปน    (สูงสุด)

สิ่งเจือปน             (สูงสุด)

ความงอก             (ต่ำสุด)

ความชื้น              (สูงสุด)

98%

ไม่มี

ไม่มี

2%

80%

14%

98%

ไม่มี

1 เมล็ดใน 1,000 กรัม 2%

80%

14%

หมายเหตุ    - ในเมล็ดพันธุ์หลักข้าวเจ้า ไม่ให้มีข้าวเหนียวปน

- ในเมล็ดพันธุ์หลักข้าวเหนียวมีข้าวเจ้าปนได้ไม่เกิน 5 เมล็ดใน 500 กรัม

- ในทางปฏิบัติสำหรับเมล็ดข้าวพันธุ์หลักจะใช้ความงอก (ต่ำสุด) 85% 
ในการพิจารณาจัดสรรและแนะนำให้ลดความชื้นลงต่ำกว่า 12%

 

เมล็ดพันธุ์หลักที่ปลูกในศูนย์วิจัยข้าวราชบุรี

1.  พันธุ์ชัยนาท 1                       เป้าหมายการผลิต   20,000  กิโลกรัม

2.  พันธุ์ปทุมธานี 1                     เป้าหมายการผลิต   35,000  กิโลกรัม

3.  พันธุ์ เหลืองประทิว 123          เป้าหมายการผลิต   15,000  กิโลกรัม